ช่วงระยะเวลา1 ปีที่ผ่านมา IT Digest เคยนำเสนอเรื่องราวของการจัดตั้งศูนย์การเรียนรู้ไอซีทีชุมชน หรือ เทเลเซ็นเตอร์ โดยกระทรวงเทคโนโลยีสารสนเทศและการสื่อสาร (ไอซีที) ที่มีจุดประสงค์เพื่อสร้างผู้ชำนาญาการด้านไอซีทีในชุมชน อันจะช่วยพัฒนาศักยภาพของคนในชุมชน และยังเป็นการลดช่องว่างทางดิจิตอล (Digital Divide) เพื่อ ให้ประชาชนในพื้นที่ห่างไกล สามารถเข้าถึงเทคโนโลยีสารสนเทศ (ไอที) ได้อย่างเท่าเทียม โดยเฉพาะอย่างยิ่งการที่ประชาชนจะได้เอาไปใช้ประโยชน์ในการพัฒนาชุมชน ทั้งด้านการศึกษา การประกอบอาชีพ การเผยแพร่ข้อมูลสารสนเทศในชุมชน และการเรียนรู้ด้านๆไอซีที เป็นต้น

จากการดำเนินการของศูนย์การเรียนรู้ ICT ชุมชนกว่า 60 ศูนย์ทั่วประเทศ โดยเหล่าอาสาสมัครชุมชนที่มาช่วยดูแลศูนย์ฯ ให้ดำเนินงานมาจนครบ 1 ปี อาสาสมัครทุกคนล้วนอาศัยแรงกาย และแรงใจในการดำเนินการ ทำงานกันหนักร่วมกับกระทรวงไอซีที จนกระทั่งประสบความสำเร็จตามจุดมุ่งหมายที่ตั้งเป้าไว้ แต่บางศูนย์ฯ ก็ยังเป็นช่วงเริ่มต้นใหม่ จึงยังไม่มีความสำเร็จให้เห็นมากนัก

นายสือ ล้ออุทัย ปลัดกระทรวงไอซีที กล่าวถึงเรื่องนี้ว่า จาก 1 ปี ที่ผ่านมาได้มีโอกาสไปเยี่ยมดูการทำงานของศูนย์การเรียนรู้ ICT ชุมชน หลายแห่งพบว่า หลายศูนย์ฯ ได้นำเอาเครื่องมือที่กระทรวงไอซีทีให้ไปใช้ให้เกิดประโยชน์แก่ชุมชนแบบเป็น รูปธรรม โดยสามารถลดช่องว่างของสังคมที่ห่างไกล ให้มีโอกาสทัดเทียมกับสังคมเมือง เพราะเมื่อคนในชุมชนมีความรู้ด้านคอมพิวเตอร์ ก็สามารถสืนค้นข้อมูลที่เป็นประโยชน์ต่อการประกอบอาชีพ และการดำรงชีวิต อันจะนำไปสู่การพัฒนาตัวเอง ครอบครัว และชุมชน แบบยั่งยืนต่อไป

ปลัด กระทรวงไอซีที กล่าวต่อว่า ปัญหาความเหลื่อมล้ำของการเข้าถึงเทคโนโลยีไอซีที ยังเป็นปัญหาสำคัญของการพัฒนาประเทศให้เป็นเศรษฐกิจสังคมแห่งภูมิปัญญา และการเรียนรู้ เพื่อแก้ปัญหา นับตั้งแต่ปี 2544 องค์กรหลายแห่งในประเทศไทย ได้ให้ความสำคัญกับการจัดตั้งศูนย์การเรียนรู้ไอซีทีชุมชน หรือ ศูนย์บริการสารสนเทศชุมชน ทั่วโลกเรียกกันว่า “เทเลเซ็นเตอร์” เป็นนำมาเป็นเครื่องมือกระจายโอกาสการเข้าถึง และประยุกต์ใช้ไอซีทีสร้างประโยชน์แก่ชุมชน โดยตรงกับแผนแม่บทเทคโนโลยีสารสนเทศและการสื่อสารของประเทศไทย พ.ศ.2552-2556 ที่ให้ความสำคัญกับเรื่อง e-Society ในเรื่องการกระจายโอกาสที่เท่าเทียมให้กับชุมชนทั่วประเทศ

นายสือ กล่าวอีกว่า จากปฏิญญาว่าด้วยหลักการสร้างสังคมสารสนเทศ และแผนปฏิบัติการจากที่ประชุมสุดยอดว่าด้วยสังคมสารสนเทศ (World Summit on the Information Society: WSIS) ได้ ระบุให้ประเทศต่างๆ ส่งเสริมการใช้เทคโนโลยีสารสนเทศ เพื่อการพัฒนาที่ทั่วถึง และ เท่าเทียม โดยควรกำหนดเป้าหมายในการจัดตั้งศูนย์บริการสารสนเทศ และนี้เป็นสิ่งที่กระทรวงให้ความสำคัญในการสร้างสังคมการเรียนรู้ ด้วยโครงการ “ศูนย์การเรียนรู้ไอซีทีชุมชน” จึงเป็นปรากฎการณ์ใหม่ของสังคมไทยในการสร้างสังคมการเรียนรู้ และพัฒนาศักยภาพของชุมชนรากหญ้า เพื่อที่คนในชุมชนจะได้สร้างความเข้มแข็งให้กับตัวเอง ครอบครัว และชุมชน รวมถึงประเทศชาติจะได้เข้มแข็งตามไปด้วย

ด้าน นายโควิส แฟร์ริส ผู้แทนจาก UNESCAP: ICT & Disaster Risk ให้ ความเห็นเกี่ยวกับสถานการณ์เทเลเซ็นเตอร์ทั่วโลกว่า ความเท่าเทียมกันสำหรับประชากรทั่วโลกของสหประชาชาติ (ยูเอ็น) คือ การที่คนในพื้นที่ชนบทสามารถเข้าถึงไอซีทีได้แบบเท่าเทียมคนในเมือง สิ่งที่ยูเอ็นพยายามเน้น คือ การที่ชุมชนรากหญ้าสามารถสร้างรายได้จากอาชีพของตัวเอง ในเรื่องของ Digital Divide นั้นจากปี ค.ศ. 1999 การเข้าถึงไอซีทีและโทรศัพท์มือถือมีเพียงน้อยนิด แต่ก็เห็นการเติบโตมากขึ้นเมื่อถึงปี 2007 จะ เห็นได้จากรูปแบบการใช้ชีวิตของคนญี่ปุ่น และเกาหลีใต้ ที่มีการใช้ไอซีที อินเทอร์เน็ตบรอดแบนด์ และมือถืออย่างแพร่หลาย เช่นเดี่ยวกับประเทศไทย ขณะนี้ ที่มีการใช้งานมือถือเติบโตมากขึ้นถึงกว่า 30 ล้ายราย

ผู้แทนจาก UNESCAP: ICT & Disaster Risk ให้ ความเห็นต่อว่า เทเลเซ็นเตอร์จึงเป็นการแก้ปัญหาช่องว่างทางดิจิตอล เพราะนำเทคโนโลยีไอซีทีช่วยให้คนเข้าถึงบริการอินเทอร์เน็ต เมื่อเข้าถึงอินเทอร์เน็ตก็เข้าถึงความรู้ เมื่อคนในชุมชนมีความรู้ ก็จะตามมาด้วยสังคมแห่งองค์ความรู้ จากเทเลเซ็นเตอร์กว่า 12,000 โครงการใน 80 โครงการจาก 17 ประเทศทั่วโลก โดยเทเลเซ็นเตอร์ไม่จำเป็นต้องอยู่ในชนบทเสมอไป จะตั้งอยู่ในเมืองหลวง หรืออยู่ชานเมืองก็ได้ เพราะข้อจำกัดจริงๆ อยู่ที่โครงข่ายโทรคมนาคมพื้นฐาน ที่ไกลๆ ไม่มีสายโทรศัพท์เลยลำบาก และเทเลเซ็นเตอร์ส่วนมาก ก็กระจุกตัวอยู่บริเวณที่มีสายโทรศัพท์เข้าถึง

นายแฟร์ริส เล่าให้ฟังว่า ตัวอย่างการทำเทเลเซ็นเตอร์ประเทศอินเดีย ตั้งเป้าที่จะมีศูนย์ฯ แบบนี้ใน 6 แสนหมู่บ้าน และเชื่อมโยงทั้งหมดเข้ากับศูนย์ราชการในประเทศ และทำสำเร็จในปี 2550 ขณะที่บังคลาเทศตั้งเป้าไว้ภายในปี 2555 จะมีเทเลเซ็นเตอร์ 40,000 แห่ง เพื่อพัฒนาคนและเศรษฐกิจ ศรีลังกา มีการทำศูนย์การเรียนรู้ไอซีทีแบบเคลื่อนที่ จึงสามารถเดินทางไปยังชุมชนต่างๆ และ มองโกเลีย ด้วยภูมิประเทศเป็นทะเลทราบ และที่ราบกว้างใหญ่ ชุมชนอยู่ห่างไกลกัน จึงเน้นตั้งเทเลเซ็นเตอร์ตามห้างสมุดโรงเรียน ส่วนประเทศจีน จะตั้งในโรงเรียนแทบทุกแห่งด้วยการใช้ดาวเทียมเชื่อมต่อ เพื่อมให้บริการอิเล็กทรอนิกส์ อาทิ อีเลิร์นนิ่ง หรือ อี-เฮลธ์แคร์

ผู้แทนจาก UNESCAP: ICT & Disaster Risk เล่าให้ฟังเพิ่มเติมว่า เพื่อนบ้านของไทย เช่น กัมพูชา มีพื้นที่ทุรกันดารมากมาย ทำให้เทเลเซ็นเตอร์มีอยู่บ้างแต่น้อย เพราะต้องใช้การขับเคลื่อนขององค์กรเอกชนในการพัฒนา มาเลเซียมีโครงการ อี-บาริโอ (e- Bario) โดย University Malaysia Sarawak: UNIMAS ที่ นำเอาไอซีทีไปให้ชนเผ่าพื้นเมือง ช่วยส่งเสริมธุรกิจท่องเที่ยว ด้าน ลาว ก็มีเทเลเซ็นเตอร์ แต่ก็ทำโดยกลุ่มองค์กรเอกชนจึงมีอยู่ไม่มาก เน้นไปที่การฝึกใช้ไอซีที และอินเทอร์เน็ต

นายแฟร์ริส กล่าวด้วยว่า หากดูปริมาณความต้องการเทเลเซ็นเตอร์ ในแต่ละภูมิภาคทั่วโลก ภูมิภาคเอเชียแปซิฟิค ต้องการประมาณ 40,000 แห่ง เฉพาะประเทศอินเดีย และจีนต้องการเทเลเซ็นเตอร์ 1.6 ล้านแห่ง ภูมิภาคลาตินอเมริกาและทะเลแคริบเบียน ต้องการ 170,000 แห่ง ส่วนประเทศไทย มีความต้องการทั่วประเทศ 8,753 ศูนย์ แต่ในปี 2552 ได้แค่ประมาณ 300 แห่งเท่านั้น (เมื่อคิดอัตราประชากร 5,000คน/ ศูนย์) ทั้งนี้เทเลเซ็นเตอร์ของเมืองไทยจะเชื่อมโยงกับ Global Membership Telecenter โดยมีเว็บไซต์กลางเป็นตัวเชื่อมโยง

โครงการเหล่านี้จะสำเร็จได้ต่อเมื่อ รัฐบาลต้องแก้ปัญหา Digital Divide ให้ ได้ ด้วยวิธีการต่างๆ อาทิ การลงทุนขนาดใหญ่เพื่อขยายโครงข่าย เพิ่มประสิทธิภาพในการแข่งขัน โดยเน้นความโปร่งใส การทำให้ค่าบริการอินเทอร์เน็ตและการสื่อสารโทรคมนาคมถูกลง การเพิ่มโอกาสการเข้าถึงอุปกรณ์ไอซีที ที่ต้องช่วยให้ลดค่าใช้จ่ายถูกลง วิธีที่น่าสนใจ คือ การที่รัฐบาลช่วยรับภาระค่าใช้จ่ายแทนประชาชน และส่งเสริมให้มีการพัฒนาและวิจัยในประเทศ เพื่อสร้างเทคโนโลยีไอซีทีที่ถูกลง ทั้งหมดนี้ก็ฝากความหวังไว้กับรัฐบาลชุดใหม่ และการสานงานแบบต่อเนื่องของกระทรวงไอซีทีที่ต้องติดตามกันต่อไป...

จุลดิส รัตนคำแปง

itdigest@thairath.co.th

Sekarang ini kita sudah memasuki era globalisasi yang ditandai dengan meningkat pesatnya teknologi komunikasi dan informasi. Di banyak negara sedang berkembang termasuk Indonesia, tradisi melek media tampaknya masih menjadi permasalahan serius. Terjadi kesenjangan terhadap akses media (digital divide) yang cukup lebar sehingga menghambat kemajuan dan peningkatan kualitas masyarakat. Untuk mengatasi hal tersebut, pemerintah melaui Departemen Komunikasi dan Informatika (DEPKOMINFO) mengeluarkan program yang disebut Community Access Point (CAP) yaitu dengan mendirikan pusat informasi masyarakat untuk berkomunikasi secara global yang berbasis internet. Hingga akhir tahun 2006 ditargetkan di 13 kota tersebar dari Medan hingga Jayapura sudah berdiri Warung Masyarakat Informasi yang diharapkan bisa mengatasi masalah kemiskinan.

Namun, berdasarkan pada bahan semiloka yang disampaikan DEPKOMINFO di depan para sarjana komunikasi Indonesia, ada beberapa catatan yang harus benar-benar dicermati sebelum megaproyek tersebut dilaksanakan, antara lain, pertama kondisi pemerintah apalagi rakyat kelas bawah belum siap (baik secara sosial maupun sarana prasarana) dengan teknologi mutakhir ini, terlihat dari peringkat Teknologi Informasi Komunikasi kita yang rendah. Meskipun bagi penganut paham neo-futuris justru karena kondisi itulah proyek diseminasi informasi ini harus segera dilakukan minimal di kabupaten di seluruh wilayah Indonesia, tetapi berapa banyak kerugian negara akibat rusaknya sarana (baik komputer maupun moral generasi muda) karena penyalahgunaan. Kedua, kesadaran masyarakat terhadap penggunaan teknologi komunikasi dan informasi yang ada belumlah optimal. Kita tidak bisa memakai begitu saja teori-teori pembangunan dari Barat yang memang bersumber pada evolusi masyarakat mereka. di sini sebenarnya saya ingin mengatakan bahwa pertumbuhan masyarakat kita tidak berjalan sesuai fase-fase yang pernah dirumuskan para ilmuwan Barat. Sebagai contoh, sementara ada segelintir masyarakat kita yang sudah bisa menikmati teknologi mutakhir 3G, ada begitu banyak masyarakat di pedalaman yang koranpun belum tentu mereka baca sebulan sekali. Kalau toh penggunaan telepon seluler oleh masyarakat meningkat sangat pesat, hal itu tidak dibarengi dengan pemanfaatan fasilitasnya secara optimal. Berapa banyak masyarakat yang tahu dan mau memanfaatkan fasilitas phone-banking, browsing atau fitur lainnya. Ketiga, penempatan lokasi CAP (Warung MASIF ataupun telecenter) harus dipilih yang strategis. Pemilihan Kantor Pos (berdasarkan MoU antara Ditjen Aplikasi Telematika dengan PT Pos Indonesia) patut dikritisi. Pasalnya, dalam kenyataan sekarang kantor pos telah banyak kehilangan fungsi komunikasi bagi masyarakat tergantikan mesin fax, handphone bahkan internet. Kecuali jika pemilihan kantor pos sebagai Warung MASIF atau telecenter ini sebagai strategi revitalisasi peran, untuk tidak mengatakan memberi pekerjaan yang jelas pada, kantor pos itu lain soal.

Sebagai penutup tulisan singkat ini, apa yang telah dikemukakan di atas bukanlah bentuk pesimis apalagi skeptisitas dari anak bangsa, apalagi sekedar menunjukkan posisi sebagai dystopian, neo-futuris atau teknorealis sekalipun yang diambil. Tulisan ini hanyalah upaya yang bisa dilakukan untuk mengingatkan para policy maker agar lebih bijak dalam menentukan kebijakan, khususnya yang berkaitan langsung dengan masyarakat bawah. Kemiskinan merupakan masalah komplek yang membutuhkan banyak sudut pandang untuk mengatasinya. Ilmu komunikasi dan teknologi betapapun canggihnya bukanlah panasea yang mampu mengatasi segala masalah. Ia tetap membutuhkan dukungan dari banyak disiplin ilmu yang lain agar mampu memberikan nilai guna (value) sebagai konsekuensi dari eksistensi ilmu itu sendiri. Penulis menyadari banyak kelemahan dalam tulisan singkat ini baik tata bahasa maupun analisa yang kurang tajam. Oleh karenanya, kritik, saran, hujatan sekalipun selalu penulis rindukan sebagai lecutan untuk berbuat yang lebih baik di masa mendatang. (The Young Falcon, tries to fly alone)

There is a lot of talk of taking ICT to the village level. Luckily, there are quite a few initiatives to do this. Many try to do this through telecenter model initiatives. But in eVillage – Sri Lanka project, our approach is quite different.

First we studied the Horizon Lanka’s success model in Mahavilachchiya, our own initiative. Though Horizon Lanka had its own ups and downs, it has been able to sustain itself for the last 10 years or so. The main reason for the sustainability of the project is that its practical approach to the ICT usage in rural areas. Rather than becoming a mere telecenter where internet hours are sold and services like copying CDs, providing telephone calls are offered, Horizon Lanka Academy had long term goals of creating ICT culture in the village and gain a brand name to the whole village, not limiting to the institute itself.

From the very outset I understood that creating ICT culture in a remote village was a too big a task if the children and youth are not given a decent English education. The planning and subsequent execution of the planning paid off well. Today one can find in Mahavilachchiya that the students get A passes for their OL English whereas they get lesser distinctions for their mother tongue. What we did was to integrate technology into English teaching. Internet, email, IM chats, watching DVD movies, doing presentations in conferences, doing live commentaries while sports meets and other events were taken place etc. were warmly welcomed by the students. They found these methods more exciting than the traditional ways of learning a language in public schools. The end result was that English was no more a foreign language to them.

More or less similar strategy was used for ICT education where students could actively participate in real projects rather than learning concepts in theory alone. As a result, today one can find a pool of web designers, graphic designers, multimedia animators, etc. in Mahavilachchiya. Some students entered universities to further their education while some youth directly joined companies in Colombo after Advanced Level to do IT related jobs. Those who wish to remain in the village could join the BPO arm of Horizon Lanka. Growing ICT related infrastructure and increasing number of telephone networks working in Mahavilachchiya were only by products. We did not forget the elderly population as well. Once can find illiterate parents who start learning how to write with MS Paint to the parents who read online local language newspapers before going to ricefields. So there is nothing wrong in calling Mahavilachchiya an ‘eVillage’ now.

We could do all these because we set our goals beyond a telecenter right from the beginning. If we limit ourselves to a mere telecenter, we wouldn’t have achieved this much.

Mahavilachchiya eVillage model is very simple and easy to replicate. This is why the Ministry of Education is replicating the same model with our expertise right now. Visit http://evillage.wordpress.com . There are some other privately owned or community owned small projects in different parts of the country that take Mahavilachchiya as an example.

Through an eVillage, we expect to provide decent English language proficiency, ICT literacy, job opportunities to the community.  Though difficult, we try our best to retain the accepted cultural values of the villages while introducing new technology to them.

The findings show that the village phone program, which focuses primarily on the economic empowerment of project beneficiaries, and the Nakaseke Telecenter, which prioritizes expanding service provision, both fail to take into consideration the extreme poor and disadvantaged; a remarkable weakness in conventional ict4d programming. In addition, it indicates that project duty bearers in conventional ict4d projects are not directly accountable and participation is not particularly people centered. Rather, both projects are managed by development agencies for beneficiaries who are not actively involved in project design, a further shortcoming from the standpoint of the rights-based approach (RBA).

Ict4d is for the marginal or for the well off?
In the realm of development programming, information and communication technology is generally perceived to be a useful tool for empowering the marginalized. At the same time, however, projects employing information and communication technology for development (ict4d) purposes have been criticised for failing to reach the truly marginalized.

A common phenomenon in developing countries is the digital divide. It is most pronounced between urban and rural areas. Rural communities are often deprived of the benefits of ICT applications, widening the gap between the privileged and the underprivileged. If rural areas have access to ICTs, local rights may be protected and local capacity may be improved. They may have enormous potential to raise the capacity of people by the usage of ICT appliances and applications. Once they learn to communicate with people, stakeholders, NGOs, agencies and government, it may enable them to know their rights and to improve their quality of life. ICTs have been rapidly changed contemporary society. A majority of the world’s poor live in rural areas and do not have access to ICT. The growing inequality has already divided the world between have and have not. ICT can be a tool to reach and empower rural communities.

Village Phone Program (VPP) in Bangladesh:
Village phone program is increasingly popular among the ict4d projects. Grameen’s VPP project in the least developed country Bangladesh has drawn attention of development practicioners. Grameen has developed VPP as an exemplary model by providing micro finance along with mobile phones. Besides national and international recognition and appreciation, the VPP model has been replicated in other countries. As VPP is apparently a ‘success story’ example of ict4d, therefore, it is used in this research as a case study.

In 1995 Grameen Bank came to know that the lack of information is a constraint for the poor in rural Bangladesh and because of this, the poor are trapped in a vicious cycle of poverty. Grameen Telecom (GTC), a not-for-profit company, was created to develop village phone program. GTC has a 35% share of Grameen Phone Ltd. The objectives of GTC is to provide easy access to telephone services, to initiate new income earning opportunities especially for the GB borrowers, and spread the information revolution to the rural areas. The village phone program was launched in March 1997. GB members are selected on the basis of their good performance with the bank and provided with loans for a mobile phone. Technical installation and support are given by GTC. GB collects monthly installments, VP bills, and other dues from the mobile phone owners. Village phone operators work as community or public phone operators.

Grameen Phone is a join venture among four companies. Norway’s telecommunication company Telenor AS has a 51% share of GP. Professor Yunus was looking for a company that would support providing phone services for the poor in rural areas. Telenor AS showed interest in fulfilling Yunus’s desire to reach rural areas with mobile phone technology. Grameen Telecom holds a 35% share, and was specially created within Grameen family as not for profit organization to run VPP and expand opportunities for poor villages. Marubeni, a Japanese trading company, having investments in many other developing countries, holds 9.5% share. Iqbal Quadir’s[i] New York based Gonophone Development Corporation has 4.5% share.

Nakaseke Community Telecenter in Uganda:
Nakaseke MCT is an internationally recognized ict4d project where multi stakeholders from local, national and international level are involved. This MCT project is well known example of Community telecentres. A range of ICT services are provided from the center. MCT has a different approach for serving community with ICT services than VPP’s aim of economic empowerment.

Nakaseke is the well known MCT in the field of ict4d, which was opened on March
1999 as three years pilot project. It is a join venture between national and international partners[ii]. National Agricultural Research Organization (NARO), Kawanda Agricultural Research Institute, and local NGOs are also part of strategic alliances.
The program is a major component of the U.N. special initiative for Africa, “Harnessing Information Technology for Development” (HITD). Nakaseke is one of the five telecenter projects initiated in Benin, Mali, Mozambique, and Tanzania supported by ITU, IDRC, and UNESCO. The objective of the project is to test and evaluate application of new technology for the development of rural areas, providing information and communication at rural community for catalyzing their development process and finally improvement of quality of life. The MCT is located at rural area Nakaseke under Luweero district located at 50 km north of Kampala in central Uganda. Crop and livestock farming are major economic activities in the smallholdings.

Nakaseke MCT is part of Acacia initiative undertaken by IDRC. The mission of Acacia project is to empower sub-Saharan communities to enable them with ICT. Acacia supports Canada’s contribution to the African Information Society Initiatives (AICS) was endorsed by African governments as an Action to build Africa’s ICT Infrastructure[iii]. Between 1997 and 2000 Acacia Project covers four countries in Sub- Saharan Africa. These countries are Mozambique, Sebegal, South Africa, and Uganda. Few other projects had been implemented in Mali, Benin, and Tanzania. Thus Acacia is engaged with 35 telecenters in seven countries of Sub-Saharan Africa. Among these projects five have been jointly funded by UNESCO and ITU.

Telephones, facsimile machines, computers with Internet access are available at the Nakaseke center. Besides these services there is also a library having digital and print materials. The center has a stock CD ROMS. The center provides ICT training and computer applications. The center conducts out reach programs to reach the people who illiterate, poor and are not accustomed to the usage of MCT. In addition, the center works on compilation of indigenous knowledge recording and dissemination. The center has eight computers, two printers, a scanner, a photocopy machine, VCR, Television, video camera, and projector. Nakaseke MCT basically relies on conventional electricity supplied by Uganda Electricity Board. The center uses deep cycle batteries and inverter as an alternate power supply during power failure.[iv] International donors fund 60% while government provides 40% of the budget. The community contributes fund for the operating cost of the center including accommodation, salaries and allowance of staffs. Community has taken initiative to collect tax which is called “school tax”. Under this school tax scheme every student has to pay US $0.59 per year. ( Mayanja, 2001: 111)

From beneficiaries’ perspective:
From VPP and MCT project analysis, it is found that existing ict4d projects are still discriminatory. These projects are more benefiting to well off classes in the rural community than marginalized group. None of the project has given special attention to vulnerable groups in the community in a significant way. VPP has given special attention to women in rural communities, which is good a initiative but not convincing. VP women are already well off members of the bank. GB has given interest free loan to beggars. GB’s beggar project is a new experiment, which needs further study for evaluation. These projects do not offer “true participation” of their beneficiaries. Beardon et al. (2004) stresses that participation should enable people to identify their information needs and ability to analyze information. Heeks (1999, p.1) says, “Participation is seen to fail in such projects because it ignores context; because it is itself ignored; because it ignores reality; and because it ignores other factors.” The analysis of VPP and MCT project found a lack of conventional practices of ict4d where project beneficiaries are passive receivers rather active designers of their own project. VPP has gone for raising the income level of their beneficiaries; on the other hand MCT project provides ICT services and skills for the community. The empowerment formula of existing ict4d needs further scrutiny from a capability enhancement perspective for claiming rights. In VPP and MCT project the beneficiaries are objects of the project. They do not have much influence over project implementers of the organizations.

From duty bearers or agencies’ perspective:
Ict4d projects needs to change their conventional approach. These are typical ict4d projects that follow conventional development approach, which may not permit a trade-off between development and rights. Practitioners of ict4d need to be educated or aware about human rights for linking “development” with “rights”. Therefore, linkages to rights could result in seeing projects from a rights perspective. Corruption, abuse of power, political unrest, social and life insecurity altogether have created weak governance in Bangladesh and in Uganda, which problematizes development practices. In the perspective of poverty reduction and basic needs VPP aims to lift their beneficiaries above the poverty line. On the other hand, MCT project does not show noteworthy evidence of poverty reduction. However, both ict4d projects lack attention to the extreme poor of the communities.

Conclusion
It is assumed that ICT can empower marginalized. Ict4d projects aim for the development of people. The analysis of the VPP and MCT projects in this thesis has found some areas where the conventional approach of ict4d needs further attention to incorporate them into a RBA. Beardon (2004, p.3) says development means a good quality of life for all people and the goal should be on people’s wellbeing rather economic growth. Beardon says, “I don’t know how to achieve it, but I know that some fundamental changes are necessary.” A “fundamental change” is really necessary to shift the existing practice of ict4d. Incorporation of RBA into ict4d could bring some changes which may benefit the marginalized as shown in this research.

VPP is a good example of ict4d, which has empowered the beneficiaries economically, especially women, and given access to information to community people on a wider scale. Nakaseke MCT is typical of CTCs in that it lacks meaningful participation of the community. Special management positions have to be created on the basis of RBA aspects, for instance non-discrimination, empowerment, good governance, linkages to rights, poverty reduction & basic needs, accountability, and participation. Creating these positions depends on organization’s projects and programs and needs for special focus on any particular or set of aspects.

Recommendation
VPP and CTCs programs have to be redesigned by bringing people back to the center of the project rather than passive receiver of ICT services. CTCs have to make sure that illiterate and poor people in the community have the minimum functionality with computers and internet. Special trainers are needed for this group of people.

Bibliography
Ahsan, R 2006. ‘Incorporation of rights based approach in development programming: an examination of
problems and prospects of ict4d projects’. MA Thesis. Mahidol University.

Mayanja, M 2001, ‘The Nakaseke multipurpose community telecentre in Uganda’, in Telecentres: case studies and key issues, eds C. Latchem & D. Walker, The Commonwealth of Learning.

Beardon, H, Munyampeta, F, Rout, S, & Williams G M, 2004, ICT for development: empowerment or exploitation?, viewed 15 February 2005,

Heeks, R 1999, The Tyranny of Participation in Information Systems: Learning from Development Projects, Institute for Development Policy and Management

Ahsan, MB ed, 1996, Grameen bank and Muhammad Yunus, Mowla Brothers, Dhaka.

Annual Report 2002, Grameen Foundation USA, viewed 30 May 2004,.

Bayes, A 2000, ‘The Phone and the Future: An Evaluation of Village Pay Phones in Bangladesh’, Global Dialogue: The Role of the Village in the 21st Century, Expo 2000 Hannover, Germany.

Bayes, A, Von Braun J, Akhter R1999, Village pay phones and poverty reduction, Program for Research on Poverty Alleviation, Grameen Trust, Dhaka

Bhatnagar, Prof. Subhash, Dewan, A, Torres, MM, Kanungo, P, Grameen Telecom: The village phone program, viewed 30 May 2004,

Campbell, Christopher J 1995, Community Technology Centers: Exploring a Tool for Rural Community Development, The Center for Rural Massachusetts, University of Massachusetts, Amherst

Cohen, Nevin 2001, What Works: Grameen Telecom’s Village Phones, viewed 01 June 2004, .

Dahms, M 1999, Telecentre Evaluation: A Global Perspective, viewed 10 December 2004,

Etta, FE & Parvyn-Wamahiu, S (eds) 2002, The experience with community telecentres, viewed 15 November 2004, .

GrameenPhone Revisited: Investors Reaching Out to the Poor 2004, OECD, viewed 17 February 2005, .

MCT pilot projects 2002, ITU , viewed 24 December 2004,

Multipurpose community telecentres (MCTs) in Uganda 2002, ITU, viewed 7 January 2005,

Nassolo, A 2001, Bridging the rural digital divide in Uganda: case study of Nakaseke MCT pilot project, viewed 25 December 2004, .

Report on telecentres in Africa (n.d.), viewed 25 November 2004, .

Rice, MF 2003, ‘Information and Communication Technologies and the Global Digital Divide’, Comparative Technology Transfer and Society, vol. 1, no. 1, pp. 72-88.

UNDP 2004, ICT and Human Development: Towards Building a Composite Index for Asia, ELSEVIER, New Delhi.

End Notes:

[i] In 1994 Iqbal Quadir returned to Bangladesh from USA with the idea to invest in the telecommunication sector.
He had a mindset that ICT could empower people and open up some windows for the prosperity of poor villagers.
He discussed the idea with Professor Yunus. He realized that GB’s institutional capacity can properly
utilize the idea to benefit poor.
[ii] International partners are International Development Research Center’s (IDRC) Acacia initiative,
International Telecommunication Union (ITU), UNESCO, Food and Agricultural Organization (FAO),
and British Council. And national partners are Uganda Telecom Ltd. (UTL), Uganda Public Library
Board, and Uganda National Commission for UNESCO.UNESCO got support from Danish aid agency
DANIDA.
[iii] For detail see, http://web.idrc.ca/en/ev-5895-201-1-DO_TOPIC.html, site visited on January 29, 2005
[iv] For detail see Report on Telecentres in Africa, http://www.communitysa.org.za/africaict/buganda.htm,
site visited on Febrayry 03, 2005.

Suasana sesaat sebelum Acara dibuka

Tantangan berat saya karena diberikan waktu presentasi paling akhir, tepat jam 12.  Acara molor 30 menit dari jadwal dan Pembicara lokal yang diberi kesempatan pertama lupa (atau enggan?) diberi tahu oleh moderator.  Syukurlah pada sesaat sebelum tampil terbersit ide untuk menyegarkan suasana :)  Dan karena memang suasana hati lagi enak dan santai (trimakasih kepada panitia atas layanan yang baik),  presentasi yang singkat bisa berlangsung dengan segar dan menarik (duh narsis neh hehehe).

Setelah acara presentasi dilanjutkan dengan acara diskusi langsung antara panelis dan peserta.   Sayangnya, tidak semua pembicara bisa ikutan berdiskusi.  Dari rombongan Jakarta, tinggal saya dan Kang Azul yang tinggal untuk berdiskusi.   Tema yang saya bahas adalah sustainability bagi telecenter/warnet.

Yang saya dapatkan adalah antusiasme tinggi dari teman-teman di Aceh untuk mendirikan Warnet/Telecenter.  Saya sempat memberikan ide-ide layanan yang bisa dikembangkan pada warnet/telecenter yang intinya adalah melihat kebutuhan masyarakat setempat.  Juga saran-saran agar hati hati dalam mengelola warnet berdasarkan pengalaman teman-teman di daerah lain.

Kunjungan ke Aceh terasa (sangat) singkat, walaupun saya nginap dua malam namun kesempatan jalan-jalan melihat kota Banda Aceh tidak banyak.  Malamnya saya sempat di ajak oleh adik saya yang sudah lama tinggal di Aceh naik becak motor cabriolet keliling kota dan makan Mie Aceh.   Paginya sebelum ke airport diajak berfoto di Mesjid Agung  :) Mudah-mudahan lain waktu saya sempat berkunjung lagi ke Banda Aceh.

Bicara mengenai istilah yang akrab di telinga kita, apakah ada yang akrab dengan istilah-istilah berikut:

• Community Access Point
• Warmasif
• Warintek
• BIM (Balai Informasi Masyarakat)
• Telecenter

Istilah tersebut adalah warnet-warnet Made in Pemerintah :) kalau terdengar tidak akrab ditelinga, tidak usah heran karena memang dalam kenyataan sehari-hari juga sulit menemukan mereka dibanding menemukan sebuah warnet. Namun fokus tulisan ini bukanlah pada apakah warnet-warnet made in Pemerintah tersebut populer atau tidak, tapi lebih pada apakah warnet-warnet tersebut bisa bertahan atau tidak.

Sistem anggaran Pemerintah kita tidak mengenal anggaran jangka panjang. Semua anggaran adalah rencana tahunan. Sehingga setiap tahun, jika "nasib baik" maka anggaran tersebut masih turun, jika tidak maka bisa dipastikan program tersebut akan berhenti. Faktor inilah yang menjadi keprihatinan, karena warnet-warnet made in Pemerintah ini umumnya masih bergantung kepada subsidi anggaran dan belum bisa berdiri sendiri seperti umumnya warnet-warnet yang dikelola masyarakat.

Pemerintah perlu mencontoh para pengusaha warnet yang tanpa subsidi, tanpa bantuan lembaga keuangan, dikelilingi oleh oknum-oknum pemerintah yang setiap saat datang dengan tameng "pajak daerah", HaKI dan bentuk represi lainnya tapi toh tetap bisa hidup dan bertahan dan malah berkembang lebih dari bentuk awalnya. "Sustainability" inilah yang sesungguhnya harus dilirik oleh Pemerintah dalam mengelola warnet-warnet mereka. Sayang sekali jika warnet yang telah didirikan dan biasanya diiringi dengan seremoni yang meriah akhirnya tutup satu tahun kemudian hanya karena anggarannya tidak mengucur lagi.

Usulan lain: berhentilah memberikan nama-nama asing dan terdengar aneh di masyarakat. Gunakan saja nama "warnet" karena akan lebih memudahkan masyarakat untuk tahu apa sesungguhnya yang berada pada tempat tersebut.

2006. Length: 7:22. English/French with English subtitles.

Between November 28 and December 2, 2006, over 100 telecentre practitioners met in Porto Novo, Benin for the Telecentre Leaders Forum. The aim of the gathering was to develop a spirit of networking, learning and collaboration within the African telecentre movement, but also to share and address common challenges, and to gain practical skills. The forum was unique not only for the breadth of participants and the context they work within, but also the participatory methodology used to determine the agenda throughout the five days. This piece illustrates both this process and what happened over those five days.

Produced by Rana Ghose.

Podcast courtesy of Telecentre Video.

By mid 2003, there were 73 telecenters in 12 districts of Orissa covering an area of about 44,716 square kilometers which contains large rural population. These telecenters are located in some of the perennially disaster affected/prone and poorest districts of Orissa. These are the areas that have traditionally lacked access to adequate information and lagged behind in terms of development.

Analyzing the telecenters in Orissa through the framework, it is apparent that the telecenters have evolved with respect to  Information and Services portfolio, Organizational Setup and Information Infrastructure systematically and survived the change in focus. Also, on the sustainability front, telecenters with regular access and usage have shown to be stronger on the revenue earnings enabling them to run day-to-day operations based on user charges.

Following are the highlights under specific parameters of the framework :

Information and Services portfolio:

In spite of original focus on specific areas, telecenters were quick to learn and therefore survived the transition with added information and services deliveries.  Partnerships with service providers played an important role in consolidating the portfolio.

Mainly offline content in local language in form of CDs (called knowledge hub) with scanned information from various government departments and other agencies helped establish telecenters as a reliable information source in the communities.

Subsequently, partnership with the Indira Gandhi National Open University enabled telecenters to administer certified computer literacy classes, similarly with Orissa Primary Education Programme Authority the telecenters offered IT aided education (using animated multimedia CDs done by Azim Premji Foundation) to the students of designated primary schools in nearby areas and with ‘Mission Shakti’, Department of Women and Child Development, Government of Orissa, it ran a programme to educate women members of Self Help Groups on basic computing on a payment basis.

All these have added to the relevancy factor and as a result, on the sustainability side of the telecenters.

Organizational Setup:

At the lowest level, each telecenter is managed (day-to-day functions) by a community IT volunteer – paid through the user charges – collected and managed by a management committee, constituted by a host organization in consultation with local government authorities and IT facilitator.

The community IT volunteer who is in charge of day-to-day activities in the telecenter is selected by the management committee and is preferably a basic IT educated unemployed youth of the same village.
 
Each IT facilitator is in charge of a number of telecenters. IT facilitator is also the member of the District IT Society and acts as a bridge between the District Collector (head of district level administration) and the rural community.

The District IT Society is an umbrella organization setup through this programme in programme districts, which tries to integrate all the IT related activities of the district including telecenters.

Role of UNDP-Orissa Hub in brokering the partnerships with various service providers is also a highlight. The Standard Operation Procedures (SOP) prepared by UNDP-Orissa Hub provided the guidance for day-to-day functioning of the telecenters. Its facilitation helped streamline the record keeping and reporting of the telecenters.

Information Infrastructure:

The selection of location for these setups was driven by the objectives of the original projects, and it did have an effect on the overall effectiveness of the telecenters. In few cases the locations were changed later to tap onto the available infrastructure of new location in order to enhance the deliverables of the telecenters.

Availability of telephone connection, internet access and power supply did have an effect on many services in the telecenters, specially the one which tried to lodge complaint to the district collectors through a website www.aamagaon.com. But more than anything else, it was not a hit because of lack of automation at government’s end, because once the complaints reached the collectors office, it is subjected to the same old route of the paper documents (in form of printouts) and delays.

The premises for the telecenters were provided by the host organizations and this has contributed in strong ownership by the communities.

In summary, as pioneering effort in setting and running of telecenters in Orissa, the initiative has extended the benefits of ICTs to the poorest of the poor and gained a lot in terms of learning. Analyzing the project from the perspective of the framework of Information and Services portfolio, Organizational Setup and Information Infrastructure, it offers guidance to the new initiatives planned on top of this.

The relief and rehabilitation work that ensued, involved several UN agencies along with government and non-governmental organizations.

United Nations Development Programme (UNDP) - Orissa Hub, supported the Government focal points to coordinate with various agencies working during this period to appropriately target the resources flowing in by building and facilitating use of databases on disaster damages, needs and gap analysis through the United Nations Information Technology Services (UNITeS).

In the reconstruction phase these 'setups' were handed over to the Block and Gram Panchayats - the lowest level of administrative units in the State - to function as Block Disaster Management Information Centres and Gram Panchayat Disaster Management Information Centres respectively. These where then thrown open to public to access rehabilitation and reconstruction related information in respective areas. This unique effort of the UNITeS was acknowledged with the program being chosen as one of the finalists of the Stockholm Challenge awards in the year 2001.

This was the beginning of telecenter movement in Orissa.

While Orissa was yet to recover from the shock of the unprecedented natural disaster, the State was face to face with yet another natural calamity of vast magnitude, that is, the floods of July 2001.

Following the floods in 2001, the UK’s Department for International Development’s Conflict and Humanitarian Affairs Department (DFID-CHAD) supported project, ‘restoration of agriculture based livelihoods’ was successfully implemented in 7 affected coastal districts. During the exit phase of this project, used computers were mobilized and provided to village farmers committees, implementing partners and to the district agriculture offices, in order to expand the scope of the Agriculture Service Centres to Agriculture Information Centres and networking them to the coordinating agencies and the line department.

This was again a unique case of extending the ICTs to the masses through organic growth of institutions.

Likewise, in partnership with different departments of the Government of Orissa, in total, 73 ICT kiosks/telecenters in 12 districts have been established which are currently being hosted by Women Self Help Groups/ Panchayats (Local Government)/ NGOs/ CBOs/ Youth Clubs. These centres are being managed by the Community IT Volunteers paid through user charges collected and managed by local hosts.  ICT Facilitators posted at district level supervise the Community IT Volunteers and provide a link between the communities and the various district line departments for content and services.

Consolidation of such a diverse set of ICT kiosks/telecenters was imminent given the constraints of ending original projects and expansion of scope. Subsequently these telecenters were brought under one brand umbrella of ‘Aamagaon Soochna Kendra (ASK)’ [My villages’ information center] for delivery of equitable information and services to rural masses.

ICT kiosk model developed has been adapted by the State government in setting up 4000 ICT kiosks across the State under self employment scheme.

This framework has three base components: (1) Information & Services portfolio, (2) Organizational Setup and (3) Information Infrastructure, which with their varied degrees of influence characterize telecenters.

Further - access, awareness and interface - (the critical elements in ‘making IT used’) in telecenters are also the derivatives of these above mentioned three components.

In many cases, in order to be commercially viable, telecenters have drawn from the experiences of profit oriented entities, where keeping revenues up and costs low becomes a priority too. Telecenters with Cyber Cafes models are good example of this kind. Therefore this factor also gets positioned along sides the base parameters and helps in understanding the holistic picture.

Information and Services portfolio:
The information and services needs of the communities are often under-captured, (in many instances because of incapacity in articulation). Nonetheless, availability of relevant and adequate information and services, has understood to be of great significance in getting the telecenters visited and used by members of the communities. Furthermore partnership with appropriate service providers further enhances the scope of deliveries at telecenters and its influence.

Organizational Setup:
The ways in which telecenters are managed - either as stand-alone setups or part of a network - organizational arrangements, plays an important role in characterizing the telecenters. Management structures, including ownership arrangements at different levels (especially when, the telecenters are functioning in a ‘hub and spoke’ model – having many telecenters linked with a hub center for support services) influences its usage patterns. Responsibilities at these different levels also varies, from running of day-do-day operations in a single unit to the tasks which are strategic and are applicable organization wide – such as building partnerships with service providers, developing standard operating procedures etc.

Information Infrastructure:
The available hard and soft infrastructure such as connectivity, electricity and community ownership in a specific location not only influences the decision of setting up of telecenters but also affects the range of information and services being delivered through these setups. Online and offline delivery modes of many information and services in telecentres are highly influenced by this parameter.

For instance, on sustainability front, some telecenters were subjected to the rigors of being economically viable – i.e. revenues earned through usage must meet or surpass cost of running the telecenters and some were treated as ‘public services’ like government run hospitals or schools, in which case the questions of monetary sustainability fall through. In such contrasting situations, analyzing successes and development impacts posed great challenges - and the need to have an innovative and comprehensive framework to accomplish that, was conspicuously felt.

It appears that the implementation of telecenters continued across developing countries without taking much into consideration the past experiences and cumulative learning in setting up and running of telecenters - which were widespread in the development field in early 1990s - resulting in mixed bag of successes and failures later.

Failures in meeting the development goals through telecenters also rests with the notion of addressing the issues of digital divide by just ‘having IT there’. Whereas the aspects of ‘access’, ‘awareness’, and ‘interface’, which underpins the concept of ‘getting IT used’ have demonstrated to be of critical importance in cases of successes in ICT for Development field in general and in telecenters in particular.

On the whole, there was an undeniable void of a solid conceptual framework to analyze various experiences in telecenter projects and then building on it.

2006. Length: 16m51s. English/French with English subtitles.

Between November 28 and December 2, 2006, over 100 telecentre practitioners met in Porto Novo, Benin for the Telecentre Leaders Forum. The aim of the gathering was to develop a spirit of networking, learning and collaboration within the African telecentre movement, but also to share and address common challenges, and to gain practical skills. The forum was unique not only for the breadth of participants and the context they work within, but also the participatory methodology used to determine the agenda throughout the five days. This piece illustrates both this process and what happened over those five days.

Produced by Rana Ghose.

Podcast courtesy of Telecentre Video

2006. Length: 12m11s. English/French/Arabic with English subtitles.

Between December 5 and 7, 2006, telecentre stakeholders from North Africa and Middle East met in Cairo, Egypt as part of an ongoing telecentre.org study on the status of telecentres in the region. Thirty-five participants from key initiatives and development partners attended the workshop, which marked telecentre.org's entry into the region. Participants agreed to network within the region, as well as to connect with other telecentres around the world. Activities that emerged from the workshop include the translation of telecentre.org site into Arabic, the creation of an Arabic version of Telecentre Times (http://www.ugabytes.org/telecentretimes /), and content development and telecentre training.

Links of interest:
http://www.telecentre.org
http://en.wikipedia.org/wiki/Telecentres

Produced by Rana Ghose.

Podcast courtesy of Telecenter Video.

2006. Length: 12m11s. English/French/Arabic with English subtitles.

Between December 5 and 7, 2006, telecentre stakeholders from North Africa and Middle East met in Cairo, Egypt as part of an ongoing telecentre.org study on the status of telecentres in the region. Thirty-five participants from key initiatives and development partners attended the workshop, which marked telecentre.org's entry into the region. Participants agreed to network within the region, as well as to connect with other telecentres around the world. Activities that emerged from the workshop include the translation of telecentre.org site into Arabic, the creation of an Arabic version of Telecentre Times (http://www.ugabytes.org/telecentretimes /), and content development and telecentre training.

Podcast courtesy of Telecenter Video