I sin nød hadde hun henvendt seg til en britisk spåmann. Han så altså ikke for seg min venninne sør for Ålesund, og levnet henne en tilværelse blant våre fordums OL-anlegg. Men noe halvhjertet iverksatte hun likevel arbeidet med en søknad til animasjonslinjen, leverte det og krysset fingrene. Det var jo klart at sjansene hennes var ubetydelige, ettersom dommen allerede hadde blitt tilkjennegjort av en brite - som såvidt meg bekjent ikke hadde sin bakgrunn fra film og animasjon.

Det kom derfor som et sjokk. Hun hadde passert nåløyet, og kunne starte planleggingen av neste skoleår. Hva gikk galt? Hadde spåmannen øyekatarr idet han myste inn i krystallkulen?

Det var med dette mistanken min fikk rotfeste, eller snarere hadde strakt seg til en mektig Redwood-stamme.

Et stadig mer sekularisert samfunn åpnes for mange fremmede impulser. Idet den trauste kristendommen ble ansett som avleggs, og ute av stand til å målbære den økende individualismen i sekstiårene, vendte folk seg i større grad mot østen. New Age kalte de det. Selvrealiseringen måtte komme innenfra, og man shoppet elementer fra psykologi, hinduisme, buddisme og ikke minst mystisismen.

Yoga, meditasjon, akupunktur, regresjon og hypnose ble gjengse virkemidler i jakten på seg selv og sin helse. Selv tatoveringer, som tidligere var forbeholdt sjømenn, innsatte og stammesamfunn, ble benyttet som signaturer, en slags branding av egen personlighet, og dens kontakt med jordskorpe så vel som ånder.

Evnen til å kunne se inn i fremtiden har alltid vært en uoppnåelig drøm, på linje med tidsreiser - og mange sier seg villige til å punge ut for å ta del i drømmen. Samtidig ble fenomenene flettet sammen, for best mulig synergieffekt, og man fikk horder av såkalte klarsynte. Disse var i kontakt med sjeler, åndeverdenen og tilsynelatende tiden selv.

En industri av kulørte steiner, urter, healing, bøker, fjernsynsprogrammer og talismaner fulgte tett på den nye fascinasjonen for det overnaturlige som herjet vesten. Som regel frontet av kvinner i like kulørte gevanter i behagelige og kroppsfjerne plagg. Blant mennene er tilfellene sjeldnere, noe tørrlagte alkoholikere som har avvist evangeliet vitner om. Overtroen er like gammel som mennesket selv, men kjerringrådene ble nå en kilde til profitt.

Prinsesse Märtha har i den senere tid vist seg som en pådriver og entreprenør innen den alternative forvirringen. Men man må tydeligvis skoleres grundig for å se sammenhengen mellom hestehvisking og engler. Et annet eksempel på misbruk er stortingsrepresentant Saera Khans nedringning av klarsynte. Man får gå ut fra at partigruppen kunne uttalt seg klarere når det gjaldt voteringer. Siste mote i letingen etter det gode liv er The Secret, læren om hvordan man får sine ønsker oppfylt. I tillegg kommer kjendisenes førstevalg, Scientologien, som involverer både romskip og star wars.

Nå til dags syr vi sammen personlige religioner, i tråd med den moderne bruk-og-kast mentaliteten. Vi trenger noe unikt, noe som harmonerer med vårt personlige verdensbilde. Noe som fanger verdiene våre, og om dette tilsier at Jesus deler sete med Buddha, får det heller bli som det blir.

Jeg er ikke bare skeptiker, jeg vil karakterisere det som det reneste vås. Det du ser er det du får. Og om du ser uforklarlige ting, så bør du enten legge fra deg flasken, sjekke knollen eller akseptere det. Bare ikke start ditt eget trossamfunn. Om du trenger mer informasjon om hvordan tingene egentlig henger sammen, kan jeg anbefale 'Artenes Opprinnelse' av Charles Darwin. Spe gjerne på med litt Stephen Hawking om nysgjerrigheten enda ikke er kuet. Disse kan før øvrig lånes gratis på biblioteket. Jeg kan så definitivt anbefale timer hos psykologen om du har problemer med å lokalisere deg selv, og akupunktur skal visst ha noe for seg.

Vi planlegger alle oppmøte foran Perleporten uansett.

Hierdie klas van argumente maak 'n verskeidenheid van weggesteekte aannames om by die gewensde slotsom uit te kom. Hier hoop ek om ten minste sommige van hierdie aannames uit te lig en aan die kaak te stel. Emil het waarskynlik nie doelbewus enigiemand probeer mislei nie, maar nogtans is die aannames wat hier genoem word tog die indruk wat geskep word as mens sy stuk lees.

Aanname 1: Die samelewing kan opgedeel word in twee onderling uitsluitende groepe mense: gelowiges en wetenskaplikes. Gelowiges word vir die doeleinde van hierdie bepreking gedefinieer as mense wat een of ander godsdiens beoefen.

Logies genoeg is dit nie die waarheid nie. Daar is ook mense wat nie gelowig is nie en terselfdertyd ook nie wetenskaplikes is nie. Verder is daar ook mense wat beide gelowiges en wetenskaplikes is.

Aanname 2: Geloof word uitsluitlik gevind by gelowiges en nie by ongelowiges nie.

Weereens is dit nie die waarheid nie. Soos ek in deel II aangedui het is alle kennis van alle mense goed wat hulle glo. Geloof is dus nie die uitsluitlike domein van mense wat in 'n God glo nie. Die vraag oor hoe mens bepaal of iets waarin jy glo die waarheid is, word ook aangespreek in deel II.

Aanname 3: Alle ongelowiges gebruik die wetenskaplike metode om te bepaal of wat hulle glo die waarheid is.

Dit is eenvoudig belaglik. Nie eers wetenskaplikes doen dit met alles wat hulle glo nie. Dis net nie prakties moontlik nie. As eenvoudige voorbeeld: gestel iemand nooi 'n persoon in sy kantoor in en bied een van die stoele aan vir die persoon. So persoon gaan sit eenvoudig sonder om te weet of die stoel sy of haar gewig kan dra. Die persoon glo eenvoudig, sonder om eers daaroor te dink, dat die stoel sterk genoeg is om sy of haar gewig te dra. Daar is dus noodwendig goed waarin mense glo wat nie deur 'n wetenskaplike prosedure bevestig is nie.

Vir die doel van die volgende aannames definieer ons wetenskaplike kennis as kennis waarvan die waarheid deur die wetenskaplike metode bevestig is en wat as sulks gekommunikeer word.

Aanname 4: Alles wat deur die media onder die vaandel van wetenskap verkondig word is wetenskaplike kennis.

Dis nie waar nie. Ongelukkig word baie informasie onder die vaandel van die wetenskap verkondig en versprei sonder dat dit ooit deur 'n behoorlike wetenskaplike proses bevestig is. Een voorbeeld wat Annerkant onlangs vir ons uitgewys het, is die storie oor Gene vir God wat deur die media onder die vaandel van wetenskap versprei word, maar wat by nader ondersoek toon dat daar nog nie behoorlike wetenskaplike bevestiging van die stellings is nie.

Aanname 5: Alle kennis van ongelowiges is wetenskaplike kennis. Met ander woorde, al doen ongelowiges nie self die taak om wat hulle glo wetenskaplik te toets nie, is dit wat hulle glo nogtans op een of ander stadium wetenskaplik getoets.

Weereens is dit nie die waarheid nie. In die eerste plek kry die meeste ongelowiges nes enige gemiddelde mens hul kennis deur die media wat volgens die vorige opmerking nie noodwendig wetenskaplike kennis is nie. In die tweede plek, afgesien van die kennis wat lyk soos wetenskaplike kennis, is daar baie dinge wat ongelowiges soos enige ander mens in glo wat nooit eers in beginsel getoets kan word nie.

Aanname 6: Alle kennis van wetenskaplikes is wetenskaplike kennis.

Dis ook nie waar nie. Wetenskaplikes is gewone faalbare mense soos ek en jy. Hulle kan ook nie alles waarin hulle glo aan wetenskaplike toetse onderwerp nie. Verder kry hulle ook maar baie van hulle informasie oor die media wat nie altyd vertrou kan word nie. Selfs die wetenskaplike studie materiaal waarmee wetenskaplikes besig is bevat baie hipotese en ongetoetsde modelle waarin hierdie wetenskaplikes baie maal onwillekeurig glo. Hulle sal dan selfs so ver gaan om dit te verkondig as "wetenskap" terwyl dit egter nie wetenskaplike kennis in die streng sin van die woord is nie. Hulle weet ook baie keer dat mense in die algemeen onder die indruk is dat enigiets wat hulle kwytraak wel wetenskaplike kennis is en party wetenskaplikes misbruik hierdie situasie om hulle eie oortuigings te verkondig. Wees baie versigtig vir wat jy uit die mond van 'n wetenskaplike hoor.

Aanname 7: Alle gelowiges is noodwendig ook liggelowig.

Dit is nie waar nie. Laat ek jou vertel die wroeging waardeur baie mense gaan voordat hulle uiteindelik tot die stap oorgaan om gelowig te word is nie 'n grap nie. Verder beteken die feit dat 'n persoon tot geloof gekom het nie dat hierdie persoon nou sommer enigiets sal glo nie. In teendeel, daar is (ten minste binne die Christen geloof) spesifieke meganismes om dinge te toets voor mens dit sommer net glo.

Aanname 8: Alle ongelowiges is noodwendig ook skepties.

Dis eenvoudig nie waar nie. Meeste ongelowiges is nie wetenskaplikes nie. Hulle het nie die vermoë om te onderskei tussen wat die waarheid is en wat nie, uit die warboel vir informasie wat deur die media onder die vaandel van die wetenskap versprei word. Hierdie mense is baie maal geneig om bloot aan te neem dat as iets onder die vaandel van die wetenskap versprei word dit die waarheid moet wees. Dit impliseer dat hulle sommer net so al die twak glo wat so versprei word. Dit kom neer op liggelowigheid.

Aanname 9: Alle wetenskaplikes is noodwendig ook skepties.

Selfs dit is nie waar nie. Wetenskaplikes is soos enige ander mens wat moet sin maak van die wêreld rondom hom of haar. Dit impliseer dat hulle baie maal eenvoudig dinge glo sonder om dit eers te bevraagteken. Dis iets wat alle mense doen ongeag van of jy 'n wetenskaplike is of nie.

Hier gaan ek nou eers volstaan. Daar is waarskynlik nog baie meer sulke ongeldige aannames wat wegkruip in hierdie redenasies wat wetenskap teen geloof afspeel. Sulke redenasies probeer 'n vreeslike ophef te maar van die verskil tussen mense wat glo en mense wat wetenskap bedryf. Op die ou ent van die dag is almal gewone mense, maak nie saak of hulle gelowig is of nie en of hulle wetenskaplikes is of nie. Alle mense glo sekere goed sonder om dit te bevraagteken. Dis maar deel van menswees.

Dit is goed om skepties te wees ongeag van of jy 'n wetenskaplike is of nie. Selfs gelowiges moet skepties wees. Bevraagteken alles, selfs dit wat uit die mond van 'n wetenskaplike kom.

Die wetenskaplike metode is bedoel om die waarheid oor die fisiese heelal te bekom. Die doel van Christenskap is iets anders. Dis om die mensedom te leer hoe om te leef en om die mense wat in Christus glo te verlos en aan hulle 'n ewige lewe te skenk. Beide het sy plek in die samelewing. Beide kan misbruik word. Vir mense om die een op te hef en die ander een af te kraak is eng en kortsigtig.

De simpelste oplossing is de oplossing met de minste aannames. Een aanname is een niet bewezen maar voor de desbetreffende oplossing/redenering aanvaarde stelling, die voor waar gehouden wordt. In de wiskunde en de logica wordt dit ook wel een "axioma" genoemd. Dit klinkt misschien ingewikkeld (vandaar ook de titel van dit artikel) maar een voorbeeld zal alles verduidelijken:

Eerst een "fenomeen" waarvoor een verklaring gezocht wordt:

Hoe komt een medium aan de informatie die hij geeft tijdens een reading?

Twee mogelijke oplossingen:

- hij maakt contact met de geesten van overleden bekenden van zijn cliënten

- hij gebruikt (hot- en coldreading) trucs

Misschien lijkt het alsof beide oplossingen net zo simpel zijn, maar volgens de zojuist beschreven definitie van simpele oplossing zoeken we naar het antwoord met de minste aannames. De eerste oplossing kent drie (verborgen) aannames:

- na je dood leef je verder als geest

- geesten kunnen communiceren met mediums

- de geesten "reizen" op één of andere manier met de cliënten mee

De tweede oplossing kent maar één aanname:

- het medium beheerst hot- en coldreadingtechnieken

Dit betekent dat de tweede oplossing volgens Occam's Razor de juiste is. Als iemand blijft volhouden dat de eerste oplossing de juiste is moet dat dus bewezen worden. Aangezien Occam's Razor een belangrijk principe is in de wetenschap is het niet moeilijk te begrijpen waarom paranormale fenomenen en wetenschap vaak haaks op elkaar staan: de oplossing die worden aangedragen voor paranormale fenomenen zijn zo ingewikkeld dat er altijd een simpelere verklaring is. Zolang er geen empirische bewijzen komen voor die ingewikkelde oplossingen is er geen plaats voor paranormale fenomenen in de wereld van de exacte wetenschappen. Dat wil niet zeggen dat er geen onderzoek wordt gedaan: er zijn altijd wetenschappers op zoek naar die bewijzen, het zou immers een grote doorbraak betekenen en de wetten van de natuurkunde zouden in veel gevallen opnieuw bekeken moeten worden.

Het principe van Occam's Razor is op eenvoudige wijze in het dagelijks leven te gebruiken. In het geval van het paranormale bestaat er een simpel protocol: vraag om het bewijs als iemand met een ongelooflijke claim naar voren komt! Dat zou je op de volgende manier kunnen doen:

- vraag om de claim (oftewel: de ingewikkelde oplossing)

- creëer de moeilijkst mogelijke omstandigheden waarin de claim kan worden waargemaakt

- vraag om een demonstratie van die claim

Voorbeeld 1:

claim: persoon krijgt boodschappen door van geesten via ouija bord (als je niet weet wat een ouija bord is: googlen!!)

omstandigheid: blinddoek persoon, als hij nu nog woorden kan spellen wordt zijn hand in ieder geval niet geleid door zijn eigen ogen

Voorbeeld 2:

claim: reikimaster kan healen met handoplegging, cliënt kan de helende reikienergie duidelijk voelen

omstandigheid: blinddoek cliënt en laat vijf (of meer) normale personen en één reikimaster om beurten hand opleggen en laat cliënt de reikimaster eruit pikken

Voorbeeld 3:

claim: persoon kan pendulum laten bewegen met z'n mentale energie

omstandigheid: hang pendulum op aan een onbeweegbaar object (oftewel: de persoon mag niet zelf de pendulum vasthouden)

Voorbeeld 4

claim: persoon zegt dat hij kan vliegen

omstandigheid: doe het raam open en duw hem naar buiten vanaf de vijfde verdieping! (of gewoon hartelijk lachen en geen alcohol meer bestellen voor de persoon in kwestie)

Enkele bizarre en minder bizarre voorbeelden, maar wellicht goede demonstraties van hoe eenvoudig denkwerk je kan helpen te bepalen wat echt is en wat niet; het belangrijkste is dat JIJ de omstandigheden bepaalt en niet de paranormaal begaafde persoon. Aan de basis van de gegeven voorbeelden ligt het principe van Occam's Razor, door de omstandigheden zorg je er namelijk voor dat de simpele oplossing niet meer mogelijk is:

- ouijabord: persoon beweegt onderbewust zijn hand zelf naar letters

- reikimaster maakt gebruik van suggestie en placebo-effect

- persoon beweegt zelf de pendulum met zijn hand

- persoon is dronken en denkt alleen maar dat hij kan vliegen :)

Als mensen je beschuldigen van bekrompenheid houd je dan vast aan de volgende gedachte: een skeptische houding is geen kortzichtige houding, maar de houding van een gezond nieuwsgierig persoon op zoek naar de waarheid!

LOGATES

Index van alle artikelen